Önbellek Kullanım Kılavuzu - Apache HTTP Sunucusu

Apache HTTP Sunucusu Sürüm 2.2

Apache > HTTP Sunucusu > Belgeleme > Sürüm 2.2

# Önbellek Kullanım Kılavuzu

Mevcut Diller: en | fr | tr

Bu belge `mod_cache`, `mod_disk_cache`, `mod_mem_cache`, `mod_file_cache` modülleri ve htcacheclean için bir başvuru kılavuzu niteliğindedir. HTTP sunucusu ve vekil olarak çalışmada işlemleri hızlandırmak için bilinen sorunlar ve yanlış yapılandırmalardan kaçınarak Apache’nin önbellekleme özelliklerinin nasıl kullanılacağı açıklanmıştır.

- Yorum

## Giriş

Apache HTTP sunucusunun 2.2 sürümünden itibaren `mod_cache` ve `mod_file_cache` modülleri deneysel olmaktan çıkarılmış ve üretim amaçlı kullanılabileceğine karar verilmiştir. Bu önbellekleme mimarileri gerek HTTP sunucusu gerekse vekili olarak çalışmada HTTP işlemlerini hızlandırmak anlamında sunucuya güç katarlar.

`mod_cache`, ortam sağlayıcı modülleri olan `mod_mem_cache` ve `mod_disk_cache` ile birlikte HTTP önbelleklemesini akıllıca yerine getirir. İçeriğin kendisi önbellekte saklanırken `mod_cache` içeriğin önbelleklenebilmesini denetim altında tutan HTTP başlıkları ve seçenekleri ile ilgilenir. Yerel ve vekalet edilen içeriğin her ikisinin de aynı anda işlem görmesi sağlanabilir. `mod_cache`, vekalet edilen içeriğe, devingen yerel içeriğe veya zamanla değişen yerel dosyalara erişimi hızlandırma ihtiyacına yönelik olarak hem basit hem de karmaşık önbellekleme yapılandırmalarını mümkün kılar.

`mod_file_cache` ise biraz daha temel ancak bazen daha kullanışlı olabilen bir önbellekleme şekli ile ilgilenir. URL’lerin önbelleklenebilmesini mümkün kılmanın karmaşıklığıyla boğuşmak yerine `mod_file_cache`, dosyaların Apache’nin son başlatıldığı zamanki durumlarını saklamak için dosyaların belleğe eşlenmek üzere ele alınmasını sağlar. Böylelikle, `mod_file_cache`, çok sık değişmeyen durağan yerel dosyalara erişim zamanını azaltmaya yardım eder.

`CacheFile` ve `MMapFile` yönergeleri ile ilgili bölümlerde anlatılanları saymazsak `mod_file_cache`, bu belgenin asıl konusu olan `mod_cache` önbellekleme mimarisine göre daha basit bir önbellekleme gerçeklenimidir.

Bu belgeden azami yararı sağlayabilmek için temel bir HTTP bilginizin olması ve URL’lerin Dosya Sistemine Eşlenmesi ile İçerik Uzlaşımı belgelerini okumuş olmanız gerekir.

## Önbelleklemeye Bir Bakış

İlgili Modüller | İlgili Yönergeler
--- | ---
`mod_cache` `mod_mem_cache` `mod_disk_cache` `mod_file_cache` | `CacheEnable` `CacheDisable` `MMapFile` `CacheFile` `UseCanonicalName` `CacheNegotiatedDocs`

Bir istek sonuçlanıncaya kadar `mod_cache` modülünde iki aşamadan geçer. İlkinde `mod_cache` bir URL eşleme modülü olarak çalışır ve URL önbellekteyse ve zaman aşımına uğramamışsa isteğin doğrudan `mod_cache` tarafından sunulmasını sağlar.

Yani isteğin sunumu sırasında, isteğin örneğin, `mod_proxy` veya `mod_rewrite` tarafından ele alınması gerekse bile bu yapılmaz. Önbelleklenen içerik ilk alındığı haliyle sunulur.

Eğer URL önbellekte yoksa, `mod_cache` isteği bir süzgece tabi tutar. Apache içeriğin varlığını saptamışsa içeriğin süzgeç tarafından sunulmasını sağladıktan sonra, süzgeç içeriğin önbelleklenebileceğini saptamışsa gelecekte sunmak üzere içeriği önbelleğe kaydeder.

Eğer URL önbellekte bulunmuş fakat içeriğin zaman aşımına uğradığı anlaşılmışsa süzgeç yine de eklenir fakat bu kez `mod_cache` önbellekteki sürümün hala geçerli olup olmadığını saptamak için kaynağın bulunduğu sunucuya bir koşullu istek gönderir. Önbellekteki sürüm hala geçerliyse temel verileri güncellenir ve istek önbellekten sunulur. Önbellekteki sürüm artık geçerli değilse, önbellekteki sürüm silinir ve süzgeç güncel içeriği önbelleğe kaydeder ve isteği oradan sunar.

### Önbelleğin Hızlandırılması

Yerel içerik önbelleklendiği takdirde `UseCanonicalName` yönergesine `On` değeri atanmışsa önbellekten sunulan sayfa sayısında büyük bir artış olduduğu görülür. Bunun sebebi içeriği sunan sanal konağın isminin önbellek anahtarının bir parçası olarak kullanılmasıdır. Yönergeye `On` değerini atamak suretiyle çok isimli ve rumuzlu sanal konaklar için farklı önbellek girdileri oluşturulmaz, bunun yerine her meşru sanal konak için ayrı bir önbellek tutulur.

Önbellekleme, URL’nin dosya ismine dönüştürülmesi aşamasında gerçekleştiğinden önbelleklenen belgeler sadece URL isteklerine bir yanıt olarak sunulurlar. Sunucu Taraflı İçerikleri kullanmazsanız genellikle bunun fazla bir önemi olmaz.

`<!-- Bu içerik önbelleklenebilir. -->
<!--#include virtual="/dipnot.html" -->
<!-- Bu içerik önbelleklenemez. -->
<!--#include file="/bir/yol/dipnot.html" -->`

Sunucu Taraflı İçerikleri kullanıyorsanız ve önbelleklemenin sağladığı hız artışından da yaralanmak istiyorsanız içerik yerleştirmek için `virtual` içerik türünü kullanınız.

### Zaman Aşımı Süreleri

Önbellekli öğeler için öntanımlı zaman aşımı süresi bir saat olmakla birlikte `CacheDefaultExpire` yönergesi kullanılarak bu değer kolaylıkla geçersiz kılınabilir. Bu öntanımlı değer sadece içeriğin özgün kaynağı bir zaman aşımı süresi veya son değişiklik tarihi belirtmediği takdirde kullanılır.

Bir yanıt `Expires` başlığını değil de `Last-Modified` başlığını içeriyorsa `mod_cache` zaman aşımı süresini `CacheLastModifiedFactor` yönergesinin nasıl kullanıldığına bakarak saptar.

Yerel içerik için, zaman aşımı süresini hassas olarak ayarlamak gerekirse `mod_expires` kullanılabilir.

Zaman aşımı süresinin üst sınırı `CacheMaxExpire` yönergesi ile belirlenebilir.

### Şartlı İstekler için Özlü Kılavuz

Önbellekteki içerik zaman aşımına uğrayıp, içerik sağlayıcıya veya arka sunucuya özgün isteği aktarmak yerine ayrı bir istek yapılması gereği Apache’nin şartlı bir istek yapması sonucunu doğurur.

Bir istemcinin veya önbelleğin aynı içeriğin farklı sürümleri arasında ayrım yapabilmesi için HTTP protokolü bazı başlık alanları önerir. Örneğin, "Etag:" başlığıyla sunulan bir özkaynak için "If-None-Match:" başlığıyla bir şartlı istek yapmak mümkün olduğu gibi özkaynak "Last-Modified:" başlığıyla sunuluyorsa şartlı istek "If-Modified-Since:" başlığıyla yapılabilir, vesaire.

Böyle bir şartlı istek yapıldığında yanıt koşulun içerikle eşleşip eşleşmediğine bağlı olarak farklı olur. Eğer istek bir "If-Modified-Since:" başlığıyla yapılmışsa ve içerik istekte belirtilen zamandan önce değiştirilmemişse kısa ve öz olarak bir "304 Not Modified" (Bir değişiklik yok) iletisiyle yanıt verilir.

Aksi takdirde bir şartlı istek yapılmamış gibi içeriğin kendisi sunulur.

Önbellekleme ile ilgili şartlı istekler çifte yarar sağlar. Birinci olarak, böyle bir istek arkadaki sunucuya yapılıyorsa ve iki içerik de aynıysa bunu saptamak kolay olur ve özkaynağın tamamını aktarma külfetinden kurtulunur.

İkinci olarak, şartlı istekler arka sunucuda normalden daha az faaliyete sebep olur. Durağan dosyalar için bu genellikle `stat()` veya benzeri bir sistem çağrısıyla dosya boyutları ve değişiklik zamanına bakmak şeklinde gerçekleşir. Böylelikle Apache yerel içeriği önbellekliyor olsa bile ve hatta içerik zaman aşımına da uğrasa önbellekteki dosyada bir değişiklik olmadığı takdirde içeriği önbellekten sunmak daha hızlı olacaktır. Çünkü dosyayı önbellekten okumak, arka sunucudan okumaktan daha hızlıdır (bu, bellekten okumayla diskten okumayı karşılaştırmak gibidir).

### Neler Önbelleklenebilir?

Evvelce bahsedildiği gibi Apache’de iki tür önbellekleme yapılır ve bunlar farklı yöntemlerle çalışır. `mod_file_cache` önbelleklemesinde dosyalar Apache başlatıldığı zamanki içerikle saklanır. Bu modül tarafından önbelleğe alınmış bir dosya için istek geldiğinde isteğin yolu kesilip önbellekteki dosya sunulur.

`mod_cache` önbelleklemesinde işler biraz daha karışıktır. Bir isteğe hizmet sunulurken istenen içerik evvelce önbelleklenmemişse önbellekleme modülü önce içeriğin önbelleklenebilirliğine bakar. Bir yanıtın önbelleklenebilirliğini belirleyen koşullar şunlardır:

1. Önbellekleme bu URL ile etkin kılınabilmelidir. `CacheEnable` ve `CacheDisable` yönergelerine bakınız.
2. Yanıtın HTTP durum kodu 200, 203, 300, 301 veya 410 olmalıdır.
3. İstek bir HTTP GET isteği olmalıdır.
4. İstek bir "Authorization:" başlığı içeriyorsa yanıt önbelleğe alınmayacaktır.
5. Eğer yanıt bir "Authorization:" başlığı içeriyorsa ayrıca "Cache-Control:" başlığında da "s-maxage", "must-revalidate" veya "public" değerlerinden birini içermelidir.
6. Eğer URL (GET yöntemi kullanan bir HTML formunun yaptığı gibi) bir sorgu dizgesi içeriyorsa yanıt, RFC2616’nın 13.9 ve 13.2.1. bölümünde açıklandığı gibi max-age veya s-maxage değerli bir "Cache-Control:" başlığı veya "Expires:" başlığı ile açıkça bir zaman aşımı içermedikçe yanıt içeriği önbelleğe alınmayacaktır.
7. `CacheIgnoreNoLastMod` yönergesinin kullanımını gerektiren bir durum olmadıkça 200 durum koduna sahip bir yanıtın "Etag", "Last-Modified" ve "Expires" başlıklarından en az birini ya da max-age veya s-maxage değerli bir "Cache-Control:" başlığını içermesi gerekir.
8. `CacheStorePrivate` yönergesinin kullanımını gerektiren bir durum olmadıkça yanıt "private" değerli bir "Cache-Control:" başlığı içerdiği takdirde yanıtın içeriği önbelleğe alınmayacaktır.
9. Benzer şekilde, `CacheStoreNoStore` yönergesi kullanılmamışsa yanıt "no-store" değerli bir "Cache-Control:" başlığı içeriyorsa yanıt içeriği önbelleğe alınmayacaktır.
10. Herşeyle eşleşen "*" değerli bir "Vary:" başlığı içeren bir yanıtın içeriği önbelleğe alınmaz.

### Neler Önbelleklenmemeli?

Kısaca, istek zamana aşırı bağımlıysa ya da istek kısmen bile olsa HTTP uzlaşımıyla bağdaşmıyorsa önbelleğe alınmamalıdır.

İçeriği istekçinin IP adresine bağlı olarak değişen veya her beş dakikada bir değişikliğe uğrayan bir devingen içeriğe sahipseniz böyle bir içerik asla önbelleğe alınmamalıdır.

Diğer taraftan, içerik HTTP başlığındaki değerlere bağlı olarak değişiyorsa içeriğin bir "Vary" başlığı kullanılarak akıllıca önbelleklenmesi imkanı mevcuttur.

### Değişken/Uzlaşımlı İçerik

"Vary" başlıklı bir yanıt arka sunucudan istenirken `mod_cache` tarafından alınmışsa akıllıca ele alınmaya çalışılacaktır. Mümkünse, `mod_cache` gelecekte bu içerikle ilgili isteklerin "Vary" başlıklı yanıtları olacağını saptayacak ve önbellekten doğru içerikle yanıt verecektir.

Örneğin, bir yanıt şöyle bir başlık ile alınmışsa,

`Vary: negotiate,accept-language,accept-charset`

`mod_cache` sadece accept-language ve accept-charset başlıkları özgün istekle eşleşen önbellekli içeriği sunacaktır.

## Güvenlik Kaygıları

### Erişim Denetimi ve Yetkilendirme

`mod_cache` çoğunlukla bir karşı vekile sahip olmak amacıyla kullanılır. Arka sunucunun sorgulanmasını gerektirmeyen tüm istekler önbellekleme modülü tarafından karşılanacaktır. Yerel özkaynakların önbelleklenmesi söz konusu olduğunda Apache’nin güvenlik modeli büyükçe bir değişikliğe uğrar.

Olası `.htaccess` dosyalarının dosya sisteminin tamamında taranması çok pahalı bir işlem olduğundan `mod_cache`, (işlemi hızlandırmak için) önbelleğe almanın temel amacını kısmen gözardı ederek, önbellekteki içeriğin sunumu için gerekli yetkilendirmenin olup olmadığı konusunda bir karar üretmez. Başka bir deyişle, eğer `mod_cache` bir kısım içeriği önbelleğe almışsa içerik zaman aşımına uğramadığı sürece bu içerik önbellekten sunulacaktır.

Örneğin, yapılandırmanız bir özkaynağa IP adresine göre erişime izin veriyorsa bu içeriğin önbelleğe alınmayacağından emin olmalısınız. Bunu `CacheDisable` yönergesini veya `mod_expires` kullanarak yapabilirsiniz. Bunu yapmaz, olayı kendi haline bırakırsanız `mod_cache` bir karşı vekil gibi çalışarak sunulan her içeriği arabelleğe alacak ve hangi IP adresinden gelirse gelsin her istemciye bunu sunacaktır.

### Yerel İstismarcılar

Son kullanıcılarıın isteklerine önbellekten hizmet sunulduğundan önbelleğin kendisi içerikle etkileşime geçmek isteyenlerin veya içeriği tahrif etmek isteyenlerin hedefi haline gelebilir. Apache’yi çalıştıran kullanıcı tarafından her zaman önbelleğe yazılabileceğini akıldan çıkarmamak önemlidir. Bu durumda alışılmışın tersine tüm içeriğin Apache kullanıcısı tarafından yazılamamasının sağlanması önerilir.

Eğer Apache kullanıcısı, örneğin bir CGI sürecindeki açık nedeniyle tehlikeye atılırsa, önbellek hedef alınabilir. `mod_disk_cache` kullanılırken önbellekteki bir öğeyi değiştirmek veya önbelleğe yeni bir öğe eklemek görece daha kolaydır.

Bu risk, Apache kullanıcısını kullanan diğer saldırı türleriyle karşılaştırıldığında daha yüksektir. `mod_disk_cache` kullanıyorsanız şunları aklınızdan çıkarmayın: (1) Apache güvenlik güncellemelerini takip edin ve sunucunuzu buna göre güncelleyin. (2) Mümkünse suEXEC kullanarak CGI süreçlerini Apache kullanıcısı olmayan bir kullanıcının aidiyetinde çalıştırın.

### Önbellek Zehirlenmeleri

Apache bir önbellekli vekil sunucu olarak çalıştığında önbellek zehirlenmesi adı verilen sorunla karşılaşılma olasılığı vardır. Önbellek zehirlenmesi, vekil sunucunun arka sunucudan yanlış (ve genellikle istenmeyen) içerik almasına sebep olan bir saldırı türünü betimlemek için yaygın olarak kullanılan bir terimdir.

Örneğin Apache’nin çalıştığı sistemin kullandığı DNS sunucuları DNS önbellek zehirlenmesinden etkilenebilecek durumdaysa, bir saldırgan Apache’nin istekleri almak için başvuracağı kaynak sunucunun yerini değiştirebilir. Diğer bir örnek, HTTP istek kaçakçılığı adı verilen bir saldırı türüdür.

Bu belge HTTP istek kaçakçılığını derinliğine incelenmesi için uygun yer değildir (böyle kaynaklara arama motorunuzla erişebilirsiniz). Bununla birlikte, vekil tarafından kaynak sunucudan alınan içeriği tamamen denetim altına almak amacıyla kaynak sunucudaki bir açığı istismar etmeye yönelik bir dizi istek yapılabileceğinin olasılık dahilinde olduğunu bilmenizde yarar vardır.

## Dosya Tanıtıcı Önbelleklemesi

İlgili Modüller | İlgili Yönergeler
--- | ---
`mod_file_cache` `mod_mem_cache` | `CacheFile` `CacheEnable` `CacheDisable`

Bir dosyanın açılması işlemi, özellikle de ağ dosya sistemlerinde bulunan dosyalar için önemli bir gecikme kaynağı olabilir. Önbellekte, çok sunulan dosyaların kendilerinin değil, açık dosya tanıtıcılarının saklanması Apache’yi bu tür gecikmelerden koruyabilir. Apache’de iki tür dosya tanıtıcı önbelleklemesi yapılabilmektedir.

### `CacheFile` yönergesi ile

Apache’de mevcut önbelleklemenin en temel şekli `mod_file_cache` tarafından sağlanan dosya tanıtıcı önbelleklemesidir. Bu önbellek türü dosyaların kendilerini değil açık dosya tanıtıcılarının bir listesini saklar. Dosyaların bu anlamda önbelleklenmesi, `CacheFile` yönergesi yapılandırma dosyasında belirtilerek sağlanabilir.

`CacheFile` yönergesi belirtilen dosyanın Apache başlatıldığında açılmasını ve dosya için yapılan sonraki her istekte bu dosya tanıtıcısının kullanılmasını sağlar.

`CacheFile /usr/local/apache2/htdocs/index.html`

Büyük miktarda dosyayı bu anlamda önbelleklemeyi tasarlıyorsanız işletim sisteminizin açık dosya tanıtıcılarının sayısı ile ilgili sınırlamasını uygun bir değere ayarlamanız gerekebilir.

`CacheFile` yönergesini kullandığınız takdirde dosya içeriğindeki değişiklikleri anında isteğe yansıtamazsınız. Apache dosyayı ilk başlatıldığındaki haliyle sunar.

Eğer Apache çalışırken dosya silinmişse Apache ilk başlatıldığındaki haline ilişkin dosya tanıtıcıyı sağlamaya ve dolayısıyla dosya içeriğini sunmaya devam edecektir. Yani, dosya silinmiş ve artık dosya sisteminde görünmüyor olsa bile Apache durdurulup dosya tanıtıcıları kapanmadıkça dosyaların silinmesiyle açılan yer serbest kalmayacaktır.

### `CacheEnable` yönergesi ile

`mod_mem_cache` modülünün ayrıca, `CacheEnable` yönergesi üzerinden etkin kılınabilen kendine özgü bir dosya tanıtıcı önbellekleme şeması vardır.

`CacheEnable fd /`

`mod_cache`’nin devreye girdiği her işlemde olduğu gibi bu tür dosya tanıtıcı önbelleklemesi de akıllıca yapılır ve önbellekteki içerik zaman aşımına uğradığı halde sunulmaya devam edilmez.

## Sistem Belleğinde Önbellekleme

İlgili Modüller | İlgili Yönergeler
--- | ---
`mod_mem_cache` `mod_file_cache` | `CacheEnable` `CacheDisable` `MMapFile`

İçeriğin sistem belleğinden sunulması içerik sunmanın evrensel olarak en hızlı yoludur. Dosyaların bir disk denetleyiciden okunması ya da daha kötüsü uzak bir ağdan okunması bellekten okumayla karşılaştırılamayacak ölçüde yavaş işlemlerdir. Disk denetleyiciler genellikle fiziksel süreçleri denetlerler. Ağ erişimi ise band genişliği sınırlamalarından etkilenir. Halbuki bellek erişimi sadece nano saniyeler mertebesinde gerçekleşir.

Sistem belleği en pahalı saklama ortamı olması sebebiyle en verimli şekilde kullanımı önemlidir. Dosyaları sistem belleğinde saklamakla sistemin kullanabileceği bellek miktarını azaltmış olursunuz. İşletim sistemi önbelleklemesinde göreceğiniz gibi bu öyle basit bir konu değildir. Apache’nin kendi kullandığı belleğin bir kısmını önbellek olarak ayırırken çok fazla bellek kullanmamak önemlidir. Aksi takdirde işletim sistemi belleğin yetmediği noktada belleği diske takaslayacağından istenen başarım artışı sağlanamayacaktır.

### İşletim Sistemi Önbelleklemesi

Günümüz iştetim sistemlerinin hemen hemen tamamında bellek içi dosya/veri saklama işlemlerini çekirdek yönetir. Bu güçlü bir özelliktir ve işletim sistemlerinin büyük çoğunluğu bunu böyle yapar. Örneğin, Linux’ta bir dosyanın ilk defa okunduğunda ve ikinci kez okunduğunda işlemcinin ne kadar meşgul edildiğine bakalım:

`colm@coroebus:~$ time cat testfile > /dev/null
real 0m0.065s
user 0m0.000s
sys 0m0.001s
colm@coroebus:~$ time cat testfile > /dev/null
real 0m0.003s
user 0m0.003s
sys 0m0.000s`

Küçük bir dosya için bile okuma süresi bakımından büyük fark ortaya çıkmaktadır. Bunun sebebi çekirdeğin dosya içeriğini bellek daha güncel amaçlar için lazım olana dek bellek içinde saklamasıdır.

Sisteminizde yeterince yedek bellek olduğundan eminseniz, bu önbellekte daha fazla dosya saklanacağından emin olabilirsiniz. Bundan, önbelleğin sistem belleğinde verimli biçimde tutulması için Apache’de ek bir yapılandırmaya gidilmesinin gerekmediği sonucu çıkarılabilir.

Bundan başka, işletim sistemi dosyaların değiştiği ve silindiği zamanları bildiğinden bu tür dosyaların içerikleri gerektiğinde önbellekten kendiliğinden silinmiş olur. Bellek içinde dosya saklarken dosyaların değiştirilme zamanlarını bilme olanağı olmadığından bu durum Apache’ye büyük yarar sağlar.

İşletim sisteminin dosyaların önbelleklenmesi için sağladığı bunca yarara ve başarım artışına karşın bellek içinde dosya önbelleklemenin Apache tarafından yerine getirilmesinin daha iyi olacağı bazı durumlar vardır.

Öncelikle, işletim sistemi sadece bildiği dosyaları önbellekler (veya önbelleklediği dosyaları bilir). Eğer Apache’yi bir vekil sunucu olarak çalıştırıyorsanız, önbelleklediğiniz dosyalar yerel olarak saklanmadan uzaktan sunulabilir. Ancak bellekiçi önbelleklemenin sağladığı hız artışının dayanılmaz çekiciliğine karşı koyamıyorsanız, Apache’nin kendi bellekiçi önbelleklemesine ihtiyacınız var demektir.

### `MMapFile` yönergesi ile

`mod_file_cache` modülü, bir durağan dosyanın içeriğini sunucunun başlatılması sırasında (mmap sistem çağrısıyla) belleğe eşlenmesini mümkün kılmak için `MMapFile` yönergesini sağlar. Apache bu dosyaya gelecek sonraki istekler için dosyanın bellekiçi içeriğini kullanacaktır.

`MMapFile /usr/local/apache2/htdocs/index.html`

`CacheFile` yönergesinde olduğu gibi bu dosyalarda Apache başlatıldıktan sonra yapılacak bir değişiklikten Apache’nin haberi olmayacaktır.

`MMapFile` yönergesi ayırdığı belleğin toplam miktarı ile ilgilenmez, dolayısıyla yönergenin aşırı kullanımından kaçınmalısınız. Apache’nin çocuk süreçlerinin her biri bu belleğin kendilerine ait birer kopyasını yapacağından belleğe eşlenen dosyaların çok yer kaplamaması büyük önem taşımaktadır; aksi takdirde işletim sistemi belleği diske takaslayacağından beklenen fayda sağlanamayacaktır.

### `mod_mem_cache` modülü ile

`mod_mem_cache` modülü HTTP belirtimine uygun olarak bellekiçi önbelleklemeyi akıllıca uygular. Ayrıca yüksek belleği doğrudan kullanabildiğinden MMap desteği olmayan sistemlerde bile bellekiçi önbellekleme yapabilir.

Bu tür önbellekleme şöyle etkin kılınabilir:

`# Bellekiçi önbelleklemeyi etkin kılalım
CacheEnable mem /
# Önbellek 1 Megabayttan büyük olmasın
MCacheSize 1024`

## Disk Üzerinde Önbellekleme

İlgili Modüller | İlgili Yönergeler
--- | ---
`mod_disk_cache` | `CacheEnable` `CacheDisable`

`mod_disk_cache` modülü önbelleklemenin `mod_cache` için disk üzerinde yapılmasını mümkün kılar. `mod_mem_cache` modülünde olduğu gibi bu önbellekleme de akıllıca yapılır ve önbellekteki içerik sadece geçerli kabul edildiği sürece sunulabilir.

Modül bu amaçla genelde şöyle kullanılır:

`CacheRoot /var/cache/apache/
CacheEnable disk /
CacheDirLevels 2
CacheDirLength 1`

En önemlisi önbelleklenen dosyaların yerel olarak saklanması olup işletim sisteminin sağladığı bellekiçi önbelleklemeden de ayrıca faydalanılmış olur. Bu bakımdan, dosyalar disk üzerinde saklansa bile sıkça erişilen dosyalar işletim sistemi sayesinde aslında bellekten sunulmuş olacaklardır.

### Önbellekte Saklamanın Anlamı

`mod_disk_cache` öğeleri önbellekte saklamak için istek yapılan URL’nin 22 karakterlik özetini oluşturur. Bu özet, çok sayıda URL’nin aynı özeti oluşturmaması için konak ismi, protokol, port ve varsa CGI argümanlarından oluşur.

Özeti oluşturan karakterler 64 karakterlik bir karakter kümesinden seçildiğinden oluşturulması olası farklı özet sayısı 64^22’dir. Örneğin, bir URL’nin `xyTGxSMO2b68mBCykqkp1w` gibi bir özeti olabilir. Bu özet, bu URL ile erişilen dosyalar önbellek içinde saklanırken dosya ismi öneki olarak kullanılır. Ancak bununla yetinilmez ve içerik `CacheDirLevels` ve `CacheDirLength` yönergelerinin değerlerine göre önce dizinlere ayrılır.

`CacheDirLevels` yönergesi kaç alt seviye dizin olacağını belirler. Örneğin, yukarıdaki özete sahip bir dosyanın isminin başına yukarıdaki yapılandırma örneğine uygun olarak `/var/cache/apache/x/y/TGxSMO2b68mBCykqkp1w` gibi bir önek getirilebilirdi.

Bu tekniğin asıl amacı belli bir dizin içinde bulunabilecek dosyaların ve alt dizinlerin sayısını düşük tutmaktır. Bu sayının büyük olması çoğu işletim sisteminde başarımın düşmesine sebep olur. `CacheDirLength` yönergesi "1" değeriyle kullanıldığında her dizin altında en fazla 64 alt dizin veya dosya açılabilir. "2" değeriyle kullanıldığında ise bu sayı 64^2’ye yükselir ve böyle artarak gider. İyi bir sebebiniz olmadıkça `CacheDirLength` için değer olarak "1" belirtmenizi öneririz.

`CacheDirLevels` yönergesine atanacak değer önbellekte saklamayı düşündüğünüz olası dosya sayısı ile ilgilidir. Yukarıdaki örnekte olduğu gibi "2" değerini belirtirseniz, toplamda en fazla 4096 dizin oluşturulabilir. 1 milyon dosyanın önbelleklendiği bir durumda bu, her dizinde yaklaşık olarak 245 önbelleklenmiş URL demektir.

Her URL için önbellekte en az iki dosya saklanır. Biri genellikle URL hakkındaki temel verilerden oluşan ".header" dosyasıdır, diğeri ise sunulacak içeriğin bire bir kopyası olan ".data" dosyasıdır.

"Vary" başlığı üzerinden içeriğin uzlaşıldığı durumda URL için bir ".vary" dizini oluşturulur. Bu dizin her biri farklı bir uzlaşıma ait çok sayıda ".data" dosyası içerebilir.

### Disk Önbelleğinin Bakımı

`mod_disk_cache` zaman aşımına uğrayan önbellekli içeriği silse de önbelleğin toplam boyu ve ne kadar boş bellek kaldığı hakkında bilgi vermez.

Bunun yerine Apache önbellek içeriğini düzenli aralıklarla temizleyebilmeniz için `htcacheclean` adında bir araç içerir. Önbellek için azami ne kadar yer kullanılacağının ve bunun üzerinde `htcacheclean`’i hangi sıklıkta çalıştırılacağının tespiti biraz karmaşık bir işlem olup uygun değerler genellikle deneme yanılma yoluyla bulunur.

`htcacheclean` iki işlem kipine sahiptir. Kalıcı bir artalan süreci olarak çalışabileceği gibi cron üzerinden belli aralıklarla da çalıştırılabilir. Çok büyük (onlarca GB) önbelleklerde `htcacheclean`’in işini bitirmesi 1 saatten fazla sürebileceğinden, cron ile çalıştırma durumunda aynı anda birden fazla kopyanın çalışıyor durumda olmaması için `htcacheclean`’in çalıştırılma aralığını iyi belirlemek gerekir.

Şekil 1: Önbelleğin büyümesi ve düzenli aralıklarla temizlenmesi.

`mod_disk_cache` ne kadar önbellek alanı kullandığı ile ilgili bir bilgi vermediğinden `htcacheclean`’in bir temizlik sonrası yeterince büyük bir genişleme alanı kalacak şekilde yapılandırılması önemlidir.

Mevcut Diller: en | fr | tr

## Yorum

Notice:
This is not a Q&A section. Comments placed here should be pointed towards suggestions on improving the documentation or server, and may be removed again by our moderators if they are either implemented or considered invalid/off-topic. Questions on how to manage the Apache HTTP Server should be directed at either our IRC channel, #httpd, on Freenode, or sent to our mailing lists.